ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ - ΔΗ.ΑΝ.ΕΤ.Α.Ι.

Γυαλί Καφενέ

Μια γωνιά της πόλης που έχει συνδεθεί με ιστορικές, κοινωνικές και πολιτισμικές μνήμες και αφηγήσεις.

Το δημοτικό ακίνητο «Γυαλί Καφενέ» βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ανεξαρτησίας και Ζωσιμάδων, σε μια μικρή πλατεία που ονομάζεται «πλατεία Γεωργίου Σταύρου». Η οδός Ανεξαρτησίας αποτελεί την «καρδιά» του ιστορικού κέντρου των Ιωαννίνων.

Τοποθεσία:	Κέντρο Ιωαννίνων
Χρονολογία:	Αρχές δεκαετίας 1920
Χρήση:	Καφενείο
Διεύθυνση:	Ανεξαρτησίας & Ζωσιμάδων, Ιωάννινα

Το «Γυαλί Καφενέ», ως τοπωνύμιο, συνδεδεμένο με το ομώνυμο καφενείο, συναντάται σε επίσημα έγγραφα από τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων από τους Οθωμανούς, η οποία έγινε το 1913. Το καφενείο εκείνο, σύμφωνα με τις βιβλιογραφικές αναφορές, ήταν ξύλινο και υαλόφρακτο. Το πότε ακριβώς έγινε, δεν είναι γνωστό. Το 1923, το Δημοτικό Συμβούλιο Ιωαννίνων συζήτησε πάντως το ενδεχόμενο επισκευών στο ακίνητο του «Γυαλί Καφενέ».

Ο γιαννιώτης ιστοριοδίφης Δημήτρης Σαλαμάγκας έχει διατυπώσει τη θεωρία ότι την περίοδο της ύστερης οθωμανοκρατίας υπήρχε στην περιοχή ένα κλούκι, ένας στρατιωτικός σταθμός για τον έλεγχο των πολιτών κατά την είσοδο και την έξοδο από την πόλη, και ότι το καφενείο ανεγέρθηκε στη θέση αυτού του σταθμού.

Η περιοχή αυτή ήταν γνωστή κατά τον 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ου αιώνα και με άλλες ονομασίες: Πλάτανος και Σταφυλοπάζαρο. Σταφυλοπάζαρο, επειδή εκεί, στη μικρή πλατεία, οι παραγωγοί, τον καιρό της συγκομιδής, συγκέντρωναν τα σταφύλια που προορίζονταν για πάτημα.

Η ονομασία «Πλάτανος» προήλθε από τον μεγάλο πλάτανο που υπήρχε εκεί.

Η μία από τις δύο εισόδους στον χώρο του Γυαλί Καφενέ, από την πλευρά της οδού Ζωσιμάδων

«Του Μιχάλη τ’ αυλάκι»

Aπέναντι ακριβώς από τη μικρή πλατεία του «Γυαλί Καφενέ» υπάρχει το διατηρητέο κτίριο του Γεωργίου Σταύρου. Στη θέση αυτή, βρισκόταν κάποτε ένα αρχοντόσπιτο το οποίο ανήκε στον Σταύρο Ιωάννου, οικονομικό σύμβουλο του Αλή πασά. Το αρχοντόσπιτο, που κάηκε το 1820, συνόρευε με ένα κανάλι της λίμνης Παμβώτιδας. Το κανάλι αυτό αποκαλούνταν «του Μιχάλη τ’ αυλάκι», για άγνωστο λόγο.

Ακριβώς αυτή η γειτνίαση, κατά το παρελθόν, με το υδάτινο στοιχείο, έχει οδηγήσει σε μια επανεξέταση της ορθής γραφής του «Γυαλί Καφενέ», η οποία το θέλει να γράφεται «Γιαλί Καφενέ», με σαφή παραπομπή στη λέξη «γιαλός» και όχι στη λέξη «γυαλί». Ωστόσο, το «Γυαλί Καφενέ» -με «υ»- έχει επικρατήσει.

Το υαλόφρακτο «Γυαλί Καφενέ», το «καφενείο με όλα τα πλευρά του από τζαμαρίες», όπως έχει γράψει ο Δημήτρης Σαλαμάγκας, κάηκε το 1930. Αμέσως μετά, ο Δήμος ανέγειρε νέο κτίριο.

Το σημερινό «Γυαλί Καφενέ» είναι, όπως δείχνουν τα πράγματα, το τρίτο κατά σειρά κτίριο. Αυτό ανεγέρθηκε από τον Δήμο Ιωαννιτών τη δεκαετία του ’70, με τη σχετική μελέτη να την κάνουν οι τεχνικές υπηρεσίες.

Υπήρχε όμως ένας άλλος σχεδιασμός, ο οποίος δεν προχώρησε.

Το σχέδιο που δεν προχώρησε

Το 1971, επί δικτατορίας, με πρωτοβουλία του διορισμένου δημάρχου Σπύρου Φιλίππου, το Δημοτικό Συμβούλιο Ιωαννίνων αποφάσισε να αναθέσει τη μελέτη για την ανέγερση του νέου καφενείου του «Γυαλί Καφενέ» στον Άρη Κωνσταντινίδη (1913-1993). Ο σημαντικός αυτός αρχιτέκτονας είχε αφήσει ήδη τη σφραγίδα του στο κτίριο του Αρχαιολογικού Μουσείου Ιωαννίνων και εκείνη την περίοδο σχεδίαζε το αναψυκτήριο «Όαση» στην κεντρική πλατεία.

Ο Κωνσταντινίδης έκανε τα σχέδια του καφενείου. Αλλά, το επόμενο βήμα δεν έγινε. Όπως έχει αναφέρει ο ίδιος ο αρχιτέκτονας στο βιβλίο του «Εμπειρίες και Περιστατικά»: «Σε μια μικρή πλατεία μέσα στα Γιάννενα, που μου είχε αναθέσει πάλι ο Δήμος να το μελετήσω… Τα σχετικά σχέδιά μου δεν εγκριθήκανε κι έτσι δεν χτίστηκε».

Στη νεότερη ιστορία του, το «Γυαλί Καφενέ» αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες έναν τόπο συνάντησης οργανοπαικτών και μουσικών. Εκεί γίνονταν οι συμφωνίες για πανηγύρια, γάμους και άλλες μουσικές εκδηλώσεις. Ήταν και ένας τόπος συνάντησης ανθρώπων από διάφορα χωριά, καθώς το καφενείο απείχε λίγα μέτρα από τον υπεραστικό σταθμό ΚΤΕΛ, ο οποίος στεγαζόταν μέχρι το 2009, στην οδό Ζωσιμάδων.

Σήμερα, το «Γυαλί Καφενέ» συνεχίζει να συνιστά ένα κομμάτι της ταυτότητας της πόλης των Ιωαννίνων. Το κτίριο με τον αύλειο χώρο του, που βρίσκεται υπό τη διαχείριση της Δημοτικής Ανώνυμης Εταιρείας Ακινήτων Ιωαννίνων (ΔΗΑΝΕΤΑΙ), λειτουργεί από ιδιώτη μισθωτή ως μουσικό καφενείο, αποτελώντας ένα σημείο αναφοράς για Γιαννιώτες και επισκέπτες.

Βιβλιογραφικές πηγές:

Πρακτικά αποφάσεων Δημοτικού Συμβουλίου, Ιστορικό Αρχείο Δήμου Ιωαννιτών
Κανετάκης Γιάννης, «Το Κάστρο: Συμβολή στην πολεοδομική ιστορία των Ιωαννίνων», εκδόσεις Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, 1994
Κουλίδας Κωνσταντίνος, «Τα Γιάννινα που έφυγαν», Ιωάννινα, 2010
Σαλαμάγκας Δημήτρης, «Άπαντα», εκδόσεις Παπαζήση, 1976