ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ - ΔΗ.ΑΝ.ΕΤ.Α.Ι.

Κυρά Φροσύνη

Η «Κυρά Φροσύνη», δίπλα στη λίμνη, με μια μεγάλη διαδρομή μέσα στον χρόνο, αποτελεί ένα σημείο αναφοράς για την πόλη των Ιωαννίνων.

Το όνομά της συνδέεται με έναν από τους πιο γνωστούς θρύλους των Ιωαννίνων, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.

Τοποθεσία:	Παραλίμνια ζώνη Ιωαννίνων
Χρονολογία:	Αρχές δεκαετίας 1920
Χρήση:	Καφέ - Εστιατόριο
Διεύθυνση:	Διονυσίου Φιλοσόφου 6, Ιωάννινα

Η «Κυρά Φροσύνη» αποτελεί έναν χώρο κοινωνικής συνεύρεσης αλλά και ένα τοπόσημο συνδεδεμένο με ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας των Ιωαννίνων, με τον πνιγμό της Ευφροσύνης Βασιλείου.

Της γυναίκας αυτής που ο Αλή πασάς, στις αρχές του 19ου αιώνα, οδήγησε σε πνιγμό στα νερά της Παμβώτιδας μαζί με άλλες 16 (ή 17) γυναίκες και η οποία έμελλε να μείνει γνωστή ως «Κυρά Φροσύνη».

Το παραλίμνιο δημοτικό καφενείο «Κυρά Φροσύνη», δίπλα στα εξωτερικά τείχη του Κάστρου, ξεκίνησε να λειτουργεί στις αρχές της δεκαετίας του 1920, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις.

Σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Ήπειρος», τον Μάιο του 1921, γίνεται αναφορά σε ένα εγχείρημα για την ανέγερση ενός νέου δημοτικού καφενείου δίπλα στη λίμνη, με τον Δήμο Ιωαννιτών να τοποθετεί την έναρξη των εργασιών αμέσως μετά την έγκριση του αρχιτεκτονικού σχεδίου από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Το σχέδιο είχε εκπονήσει ο μηχανικός του Δήμου Περικλής Μελίρρυτος. Κατά πάσα πιθανότητα, πρόκειται για την «Κυρά Φροσύνη».

Η Βρύση του Παζαριού

Η πρώτη αναφορά σε απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ιωαννίνων για το καφενείο «Κυρά Φροσύνη» εντοπίζεται, μέχρι στιγμής, το 1923. Μετά από αίτημα του μισθωτή του καφενείου, το Δημοτικό Συμβούλιο, αφού προηγήθηκε αυτοψία του μηχανικού του Δήμου, αποφάσισε να διαθέσει το ποσό των 900 δραχμών για να γίνουν επισκευές στο ακίνητο.

Λέγεται ότι για την ανέγερση του δημοτικού καφενείου, χρησιμοποιήθηκε και υλικό από τη Βρύση του Παζαριού, μια δημόσια οθωμανική βρύση η οποία βρισκόταν κάποτε στην αρχή της οδού Ανεξαρτησίας. Η στέγη αυτής της βρύσης, που είχε χτιστεί το 1879, στηριζόταν σε τέσσερις κίονες.

Σύμφωνα με βιβλιογραφική αναφορά, οι δύο από τους κίονες είχαν προέλθει από το κατεστραμμένο οθωμανικό διοικητήριο στο Ιτς Καλέ. Μετά την καταστροφή και της Βρύσης του Παζαριού, οι δύο κίονες «χρησιμοποιήθηκαν πολύ αργότερα στο προστύλιο του παραλιακού καφενείου ‘Κυρά Φροσύνη’. Ο ένας βρίσκεται ακόμα εκεί» όπως σημειώνεται σε κείμενο του 1955. Μέχρι σήμερα, δεν έχει επιβεβαιωθεί, με επιστημονικό τρόπο, η «παλαιότητα» του κίονα.

Ο παραλίμνιος δρόμος

Καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του καφενείου «Κυρά Φροσύνη», είχε πάντως η ολοκλήρωση των εργασιών επιχωμάτωσης της παρόχθιας ζώνης της λίμνης, τα νερά της οποίας «ακουμπούσαν» κάποτε τα εξωτερικά τείχη του Κάστρου, και της διαμόρφωσης της παραλίμνιας οδού και της προκυμαίας.

«Επί τέλους ο ερειπωμένος εκείνος Μώλος επήρεν όψιν καλοσυγυρισμένης προκυμαίας. Και το προτείχισμα και η περιφερειακή λεωφόρος ολόγυρα στο Κάστρον έγινεν ένα στόλισμα» ανέφερε ο Τύπος της εποχής εκείνης. Λίγα χρόνια αργότερα, ο παραλίμνιος χωματόδρομος έγινε αμαξιτός, και ονομάστηκε οδός «Διονύσιου Φιλοσόφου» -προς τιμή του ιερωμένου που θανατώθηκε από τους Οθωμανούς μετά την αποτυχημένη εξέγερση του 1611.

Το σημείο όπου ανεγέρθηκε το καφενείο, ήταν προσβάσιμο, ωστόσο, τουλάχιστον από τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης των Ιωαννίνων από τους Οθωμανούς (1913). Η περιοχή δε, ήταν ήδη γνωστή ως «Κυρά Φροσύνη», με το καφενείο να δανείζεται, στη συνέχεια, το όνομα.

Ο λόγιος Γιάννης Νικολαΐδης (1917-1997) έχει καταγράψει το τοπωνύμιο «Κυρά Φροσύνη» εν έτει 1914, αναφερόμενος στον εορτασμό των Φώτων. «Βροχή ασταμάτητη, κατακλυσμός, αέρας που δεν άφηνε τίποτα όρθιο, με μανία αγωνιζόταν να ξεθεμελιώσει την εξέδρα που είχαν στήσει μέσα στη λίμνη, κοντά στην Κυρά Φροσύνη, για να ρίξει το Σταυρό ο δεσπότης και ν’ αγιάσει τα νερά» έχει αναφέρει σε μελέτη του για τα Γιάννενα του Μεσοπολέμου.

Η «Κυρά Φροσύνη» ως καφενείο άφησε το αποτύπωμά της στην κοινωνική μνήμη της πόλης. Αποτέλεσε έναν βασικό τόπο ψυχαγωγίας των Γιαννιωτών, ιδίως τα καλοκαίρια, έναν προορισμό για τις κυριακάτικες εξόδους και όχι μόνο. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον χώρο της προκυμαίας, λειτουργούσε κατά διαστήματα, από τον τότε μισθωτή του καφενείου-αναψυκτήριου, και πίστα χορού.

Με την πάροδο των δεκαετιών, η «Κυρά Φροσύνη» προσαρμοζόταν στις απαιτήσεις της κάθε εποχής.

Σήμερα, η «Κυρά Φροσύνη», τη διαχείριση της οποίας έχει η Δημοτική Ανώνυμη Εταιρία Ακινήτων Ιωαννίνων, λειτουργεί από ιδιώτη μισθωτή ως καφέ-μπαρ και εστιατόριο. Η τοποθεσία –δίπλα στη λίμνη- εξακολουθεί να αποτελεί ένα δυνατό σημείο του ακινήτου αυτού.

Βιβλιογραφικές Πηγές

Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Ιωαννίνων. Ιστορικό Αρχείο Δήμου Ιωαννιτών
Ηπειρωτική Εστία, τεύχος 37, 1955
Νικολαΐδης Ιωάννης, Τα Γιάννινα του Μεσοπολέμου, τόμος Α’, προαπελευθερωτική περίοδος-1914
Εφημερίδα «Ήπειρος»